Μικρά Ασία (1922) – Κύπρος (1974). Από την Αλάγια στη Νεάπολη Λευκωσίας. Δύο φορές πρόσφυγες…

Γράφει: Δρ. Ιωάννης Χρ. Ιακωβίδης

               Επιστημονικός Συνεργάτης

Κέντρου Ανατολικών Σπουδών

Για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία

               Παντείου Πανεπιστημίου.

                  http://www.kans.gr/ 
Συνέβη σήμερα:

 

Προβολές Αναρτήσεως

Μικρά Ασία (1922) – Κύπρος (1974).

Από την Αλάγια στη Νεάπολη Λευκωσίας.

Δύο φορές πρόσφυγες…

                             «Όμως τη σκέψη του πρόσφυγα
                             τη σκέψη του αιχμάλωτου
                             τη σκέψη του ανθρώπου
                            σαν κατάντησε κι αυτός πραμάτεια
                            δοκίμασε να την αλλάξεις, δεν μπορείς.»
                                     Γιώργος Σεφέρης, «Τελευταίος σταθμός»

 Η ενασχόληση με την ιδιαίτερή του πατρίδα, Κύπρο και τον αλησμόνητο Ελληνισμό της «καθ΄ημάς Ανατολής» προκαλεί έντονη συγκίνηση στον γράφοντα ως πρόσφυγα εκ Λαπήθου. Το 1922 έλαβε χώρα η ανεπούλωτη Μικρασιατική Καταστροφή, με την ανοχή των Μεγάλων Δυνάμεων που μας χρησιμοποίησαν όσο ήμασταν αναγκαίοι και μας εγκατέλειψαν τη στιγμή της μεγάλης τραγωδίας, εξυπηρετώντας τα συμφέροντά τους στο πλαίσιο της real politique, και λόγω των λαθών και παραλείψεων της πολιτικοστρατιωτικής μας ηγεσίας η οποία παρέπαιε στη δίνη του Εθνικού Διχασμού…
Ο Πέτρος Σιούσιουρας παραθέτει στοιχεία που αποδεικνύουν ότι «στη Μικρά Ασία συντελέστηκε Γενοκτονία του Μικρασιατικού Ελληνισμού»: όταν συλλαμβάνονταν Μικρασιάτες στρατιώτες εκτελούντο αμέσως, ενώ οι προερχόμενοι από την Ελλάδα αποστέλλονταν σε στρατόπεδα. Συχνά, μετά από βασανιστήρια θανατώθηκαν κληρικοί και Έλληνες τοπικοί άρχοντες στην ύπαιθρο και τα αστικά κέντρα. Όσοι Έλληνες κατέφυγαν από τη μικρασιατική ενδοχώρα σε περιοχές ελεγχόμενες από τον ελληνικό στρατό εκτελούντο επί τόπου. Ο ανδρικός πληθυσμός από δεκαεπτά έως εξήντα πέντε ετών αιχμαλωτίστηκε και επάνδρωσε τα τάγματα εργασίας (αμελέ ταμπουρού) για την ανοικοδόμηση χωριών και πόλεων που υπέστησαν καταστροφές. Αποτέλεσμα υπήρξε η μη επιβίωση του 95% των αιχμαλωτισθέντων…



Αλάγια: πρόκειται για παραθαλάσσια πόλη που βρίσκεται ανατολικά της Αττάλειας, σε απόσταση 120 χιλιομέτρων και σήμερα φέρει την ονομασία Alanya. Σύμφωνα με την απογραφή του 1893 ο πληθυσμός της ανερχόταν στους 37.914 κατοίκους, με 2.500 περίπου Έλληνες, ενώ το 2008 περί τους 400.000, εκ των οποίων 10.000 είναι Ευρωπαίοι. Ο τέως πρόεδρος του Συνδέσμου Αλαγιωτών Νέας Ιωνίας, Κωνσταντίνος Τσοπανάκης, επισημαίνει ότι στην αρχαιότητα ονομαζόταν Κορακήσιον.

Κατά τη βυζαντινή περίοδο έλαβε το όνομα Καλόν Ὄρος και αποτέλεσε έδρα Επισκοπής υπαγόμενης στη Μητρόπολη Σίδης. Ο προαναφερθείς σύλλογος, που ιδρύθηκε το 1965, έχοντας ως πρώτο Πρόεδρο τον αείμνηστο Ιάκωβο Σακαλόγλου, συνετέλεσε μεταγενέστερα στην αδελφοποίηση των Δήμων Alanya και Νέας Ιωνίας Αττικής, στην οποία κυρίως είχαν εγκατασταθεί οι Αλαγιώτες το 1922. Σημερινός Πρόεδρός του είναι ο Γιώργος Νουβέλογλου.

Ανατολικά της Αττάλειας - Βόρεια της Λευκωσίας

 Στο Συνεδριακό Κέντρο του Δήμου Νέας Ιωνίας (ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ.) παρουσιάστηκε πρόσφατα το μυθιστόρημα Ανατολικά της Αττάλειας- Βόρεια της Λευκωσίας του Μάριου Μιχαηλίδη, ποιητή - πεζογράφου και φιλολόγου στη μέση ιδιωτική εκπαίδευση, από τον δραστήριο Σύνδεσμο Αλαγιωτών με τη συνεργασία της Κυπριακής Πρεσβείας. Στον χαιρετισμό του ο Γιώργος Νουβέλογλου ανέφερε -μεταξύ άλλων- ότι «επιλέξαμε να παρουσιάσουμε στην πόλη μας το έργο του συμπατριώτη μας, γιατί ως λαός βιώσαμε και γνωρίζουμε από προσφυγιά.».
Η Μορφωτική Ακόλουθος της Πρεσβείας, Μαρία Παναγίδου, διάβασε το μήνυμα του πρέσβη Κυριάκου Κενεβέζου και αποκάλυψε ότι και οι δύο γονείς της μητέρας της ήταν από την Αλάγια. Έχει συγγενείς εδώ, ανάμεσα στους οποίους και ο συγγραφέας. Ο Πρωτοσύγκελος της Μητρόπολης Νέας Ιωνίας και Φιλαδελφείας, πατήρ Επιφάνιος, μετέφερε τις ευχές του Μητροπολίτη κ. Γαβριήλ.
 Ο Δημήτρης Κοσμόπουλος, συγγραφέας- δοκιμιογράφος και διευθυντής του περιοδικού Νέα Ευθύνη, παρουσιάζοντας το βιβλίο, αναφέρθηκε στη φυγή και εγκατάσταση της οικογένειας του συγγραφέα το 1922 από την Αλάγια στη Νεάπολη, βόρεια της Λευκωσίας. Έζησε την ιστορία του Κυπριακού Ελληνισμού, την Αγγλοκρατία και τον επικό αγώνα της ΕΟΚΑ του 1955-1959 για Ένωση με την Ελλάδα, την κολοβή Ανεξαρτησία, με αποκορύφωμα τα τραγικά γεγονότα του 1974, την Τουρκική Εισβολή και Κατοχή «λόγω της αφροσύνης ημών των ιδίων και όχι των κακών ξένων» που εξυπηρετούν διαχρονικά τα συμφέροντά τους. Τόνισε ότι πολλοί σήμερα μάς καλούν να απαρνηθούμε ως ενιαίος Ελληνισμός, σε Ελλάδα και Κύπρο, την ταυτότητά μας. Δίχως αιδώ διακηρύττουν ότι οι Καραολής και Δημητρίου άδικα θυσιάστηκαν και θα πρέπει «να συμβιβαστούμε με την “politically correct” αντίληψη, που θα μας εξασφαλίσει ένα κόκκαλο οικονομικής ευμάρειας με τη λοβοτομή της μνήμης και της υπόστασής μας.» Για να αποφευχθούν τα ανωτέρω, επιβάλλεται να ενεργοποιήσουμε τη σκέψη μας μέσω της μελέτης βιβλίων, σαν αυτό του Μάριου Μιχαηλίδη.
 Ο Νικήτας Παρίσης, συγγραφέας και δοκιμιογράφος, επισήμανε ότι ένα ποίημα του 1985 μετουσιώθηκε σε μυθιστόρημα το 2014. Προηγήθηκε η ποιητική σύλληψη του θέματος του διωγμού των Αλαγιωτών το 1922 και ακολούθησε η μυθιστορηματική μορφή. Έτσι η ταυτότητα και η ουσία αυτού του έργου είναι «ότι συνυφαίνει την Ιστορία με το προσωπικό βίωμα» κατόπιν των όσων είχε ζήσει μια οικογένεια που έφτασε στην Κύπρο και το 1974 υπέστη νέο ξεριζωμό. Ο ίδιος ο συγγραφέας ανέγνωσε αποσπάσματα από το έργο του. Επιστέγασμα της έντονα συγκινητικής εκδήλωσης αποτέλεσε η Μικτή Χορωδία του Συνδέσμου Αλαγιωτών υπό τη διεύθυνση της Καίτης Τσεκούρα με Κυπριακά και Μικρασιάτικα τραγούδια.
 Ο πρόσφυγας -και αν «κατάντησε κι αυτός πραμάτεια»- ΔΕΝ ΞΕΧΝΑ. Ο Κώστας Σερέζης θεωρεί ότι «η ανωτέρω διαπίστωση έχει επηρεάσει με τρόπο απόλυτο και καθοριστικό τους Έλληνες της Μικράς Ασίας και της Κωνσταντινούπολης, τους Έλληνες της Κύπρου, τους Αιγυπτιώτες Έλληνες, τους Βορειοηπειρώτες, τους Έλληνες των πόλεων με τα ελληνικά ονόματα στην περιοχή του Εύξεινου Πόντου που κατέληξαν στα ρωσικά παράλια, μετά τη Γενοκτονία που υπέστησαν από τους Τούρκους, και υπήρξαν, αργότερα, τα θύματα των μεγάλων σοβιετικών εκκαθαρίσεων, οι οποίες ήρθαν στο φως της δημοσιότητας από τις ίδιες τις ρωσικές αρχές μετά την πτώση του λεγόμενου Υπαρκτού σοσιαλισμού.»
«Όταν τα βλέπω, κλαίω…»

 Ολοκληρώνοντας, παρατίθενται ενδεικτικά τα εξής αποσπάσματα:

Ι. από το βιβλίο

  «(…) Η Μαρία ετοίμασε έναν μποξά με ρούχα, παξιμάδια και εικονίσματα. Με τρόπο ξεχώρισε μιαν ασημένια Παναγία για τη Σουμπούλ Χανούμ, που πίστευε στη Μαριάμ Ανέ, τη Μάνα του Χριστού και της έκανε τάματα.(… )» (σελ. 15).
«Οι Αλαγιώτες δεν είχαν ποτέ προβλήματα με τις Αρχές. Μέχρι που ήρθαν εκείνοι οι αγριάνθρωποι, οι Τσέτες, με τις πάλες και τα σταυρωτά φυσεκλίκια στο στήθος. Τα μπράτσα τους ήταν όλο πληγές που τις έξυναν επίτηδες για να στάζει αίμα (…)» (σελ. 17-18).
«Στην Καραμανιά. Απέναντι από την Κερύνεια, λοξά άμα δεις, το πρωινό, φαίνονται τα βουνά μας. Εγώ όταν τα βλέπω, κλαίω. (…)» ( σελ. 30).
«Το καράβι καλοτάξιδο, μα η Κύπρος δε φαινόταν. Κάθε τόσο ο Μπέης τέντωνε το κορμί του και κοίταγε μπροστά. Στο βάθος είχε θολούρα, μα ο Τούρκος το ήξερε, πως όλο και πλησίαζαν στο νησί. (…)» ( σελ. 32).
 «Σαν κατέβουν, θα μπουν σε καραντίνα σαράντα μέρες. (…) Ο Μπέης τους εξηγούσε πως οι Αρχές στην Κύπρο είναι Εγγλέζοι. Δεν έχει Τούρκους στρατιώτες ούτε Τσέτες. Να μη φοβούνται. (…)» (σελ. 33).
«Ο τόπος (σ.σ. κοντά στη Σαλαμίνα, έξω από την πόλη της Αμμοχώστου) έμοιαζε με την Αλάγια. Πεύκα, θάλασσα και κολόνες. (…)» (σελ. 35).
 «Ύστερα πήραμε το δρόμο για τη Λευκωσία. Έκανε εντύπωση το όνομά της στη γιαγιά Μαρία. Ακουγόταν σαν όνομα Αγίας. (…)» (σελ. 39).
«Τα νέα από τη Λεμεσό διαδόθηκαν πολύ γρήγορα στη Λευκωσία ( σ.σ. λόγω της εξέγερσης των Οκτωβριανών του 1931). Ήταν η πρώτη φορά που οι πρόσφυγες καταλάβαιναν πως τα πράγματα στο νησί δεν ήταν τόσο ήρεμα όσο οι ίδιοι πίστευαν. Οι Εγγλέζοι χτύπησαν μιαν ομάδα Έλληνες που φώναζαν «Ένωση». (…)» (σελ. 48).
«Η Μαρία έμπαινε πάλι στη δίνη ενός ονείρου, που την πήγαινε τριάντα τόσα χρόνια πίσω. Ο ξεριζωμός άφησε μέσα της χαρακιές, που ο χρόνος δεν έλεγε να τις επουλώσει. (…)» (σελ. 71).
«Θολά μες στο μυαλό της ξυπνούσαν εικόνες και λόγια για τους Αλαγιώτες Τούρκους που σέβονταν τη μάνα του Χριστού και έστελναν κρυφά με τους Χριστιανούς τάματα, χρυσό και ασήμι. (…)» (σελ. 113).
«Σε χρόνο ασυνήθιστα μικρό, η Κύπρος έμεινε να μοιάζει με καḯκι ριγμένο σε μανιασμένο πέλαγο. Τα καράβια φορτωμένα ελληνικό στρατό έφευγαν το ένα πίσω από το άλλο (σ.σ. λόγω της απόσυρσης της ελληνικής μεραρχίας, το 1967). Είδα στρατιώτες να κλαίνε, γιατί το είχαν ντροπή που δεν μπορούσαν να κάνουν αλλιώς. (…)» (σελ. 121- 122).
«Ο εργάτης με τον παππού στρατιώτη στη Σμύρνη το ΄22, γύρισε σ΄ ένα παλικαράκι και του είπε: Η διχόνοια ήταν που στάθηκε η αιτία της ήττας. Ο στρατός όπου φύγει- φύγει κι΄ ύστερα ο ξεριζωμός. ( …)» (σελ. 127).
«Η γιαγιά Μαρία πέθανε την ώρα που το ραδιόφωνο πάσχιζε να ενθαρρύνει τους αγουροξυπνημένους κι αποσβολωμένους Κυπρίους (σ.σ. στις 20 Ιουλίου 1974): «Αι ημέτεραι δυνάμεις αμύνονται του πατρίου εδάφους». Αυτό που όλοι φοβόντουσαν, τελικά έγινε. (…)» (σελ. 128).

ΙΙ. Το ομότιτλο ποίημα (1987)

«(…) Μάνα μου ανατολικά της Αττάλειας που χανόταν
Η χαρουπιά με την κούνια σου ορφανή στην αγκαλιά της
νένας μου
Πέρα δώθε τρία μερόνυχτα το βαπόρι
Μάνα μου έβλεπες η πόρτα μας κατάκλειστη
Έχασκε ανατολικά της Αττάλειας
Ξημερώματα Φαμαγκούστα οι πρόσφυγες καραντίνα
έκλαια πολύ
γιε μου τι να σου πω…
Λευκωσία 1974
Γιε μου γιε μου μιλιούνια τα αλεξίπτωτα
Πώς πέφτανε
ο πατέρας σου άρρωστος, η γιαγιά
Άρπαξα το ρολόι φύγαμε
ξέχασα να κλείσω τις βρύσες
Ανατολικά η πορτοκαλιά την αγαπούσα έλεγες
Τί να σου πω γιε μου κλαίαμε πολύ γιε μου
Μάνα μου ανατολικά της Αττάλειας
Βόρεια της Λευκωσίας
μιαν αγωνία που ζήσαμε »


Ενδεικτική βιβλιογραφία

Αγτζίδης Βλάσης, Μικρά Ασία: ένας οδυνηρός μετασχηματισμός (1908-1923), εκδόσεις
    Παπαδόπουλος, 2015.
Δίκτυο Μικρασιάτης, «Ανατολικά της Αττάλειας – Μάριος Μιχαηλίδης, Νέα Ιωνία».
Η Σπάρτη της Ανατολής, περιοδικό, αρ. φύλλου 08, Ιανουάριος 2016, έκδοση της Ενώσεως Σπάρτης Μ. Ασίας.
Ελευθερόγλου Νίκος, «Θα βάλουμε μυαλό στα εθνικά θέματα;» - Καλεντερίδης Σάββας, «Πότε θα
    διδαχτούμε από την Ιστορία;», στην εφημερίδα Δημοκρατία, 5 Ιουνίου 2016.
Ιερά Μητρόπολις Πισιδίας – Αλάγια (Alanya).
Μιχαηλίδης Μάριος, «Ανατολικά της Αττάλειας, βόρεια της Λευκωσίας. Μιαν αγωνία που
    ζήσαμε…», στην ποιητική συλλογή Τα Ανεξίτηλα, εκδόσεις Δόμος, 1987.
Μιχαηλίδης Μάριος, Ανατολικά της Αττάλειας, βόρεια της Λευκωσίας, εκδόσεις Momentum, 2014.
«Μόνα Σαββίδου-Θεοδούλου. Μια Λεμεσιανή κρατά άσβεστη τη μνήμη των πατρίδων της Μ.
    Ασίας», στο: www.enosismyrneon.gr.
Παρίσης Νικήτας, «Ανάμεσα στην ιστορία και στο προσωπικό βίωμα», στην Elliniki Gnomi, 25
    Nov 2015.
Σαββίδου-Θεοδούλου Μόνα, Αλέξανδρος Εμμανουήλ Κεχαγιόγλου, εκδόσεις Ακτή, Λευκωσία, 1994.
Σερέζης Κώστας, «…κατάντησε κι αυτός πραμάτεια», στο: www.oanagnostis.gr.
Σιούσιουρας Πέτρος, Γεωπολιτική και ζωτικός χώρος. Η Μικρασιατική Εκστρατεία και ο
    ανταγωνισμός των Μεγάλων Δυνάμεων, πρόλογος: Ομότιμος Καθηγητής Κλεομένης Κουτσούκης,
    Ι. Σιδέρης, 2012.
Σύνδεσμος Μικρασιατών Κύπρου, 90 χρόνια μνήμη Μικρασίας…, Κειμήλια, έγγραφα και έργα
   τέχνης των προσφύγων – Από τη Μικρά Ασία στην Κύπρο, Λευκωσία, 2012.
Χόρτον Τζορτζ, Η κατάρα της Ασίας, Πρόλογος: Γιάννης Π. Καψής, εκδόσεις Α. Α. Λιβάνη, 1992.
Χριστοδούλου Λουκάς, Η ιστορία των Σωματείων της Νέας Ιωνίας από την ίδρυση της πόλης ώς την Μεταπολίτευση 1923-1974, εκδόσεις Μπαλτά, 2015.

Αντωνία Σαββίδου-Μακρίδου: υπερήφανη για τη Μικρασιατική καταγωγή της

Αντωνία Σαββίδου-Μακρίδου: υπερήφανη για τη Μικρασιατική καταγωγή της

Γράφει: Δρ. Ιωάννης Χρ. Ιακωβίδης

               Επιστημονικός Συνεργάτης

Κέντρου Ανατολικών Σπουδών
Για τον Πολιτισμό
και την ΕπικοινωνίαΠαντείου Πανεπιστημίου
http://www.kans.gr/
Συνέβη σήμερα: http://www.kans.gr/category/%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%AD%CE%B2%CE%B7-%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%B1/ 


 Ο γράφων συγκινείται ιδιαίτερα και ρίγος τον διαπερνά , όταν ασχολείται επιστημονικά με τις Αλησμόνητες Πατρίδες. Ίσως, αυτή να ήταν η επιθυμία του αειμνήστου και πολύ αγαπητού του αναδόχου, του Παναγιώτη Μιχαηλίδη εκ Σμύρνης.
 Έτσι, στις 27 Δεκεμβρίου 2013 στη Νέα Ιωνία, κατέγραψε τις μνήμες της Μικρασιάτισσας Αντωνίας Μακρίδου για τους προγόνους της στην Αίγυπτο, την Αλάγια(1) και την Κύπρο, την άφιξή τους μετά την Καταστροφή του 1922 στην Ελλάδα, τα προβλήματα που αντιμετώπισαν και για την προκοπή τους. Αναφέρεται στον σύζυγο και τα παιδιά της και διακηρύττει με περηφάνια τη Μικρασιατική καταγωγή της.
 Ακολουθεί η κατάθεση της ψυχής της:
«Είμαι η Αντωνία Σαββίδου-Μακρίδου του Πέτρου και της Μαρίας, το γένος Παρέσογλου.

 Η πρόεδρος του Συνδέσμου Μικρασιατών Κύπρου, Μόνα (Ερμιόνη) Σαββίδου-Θεοδούλου

Η πρόεδρος του Συνδέσμου Μικρασιατών Κύπρου, Μόνα (Ερμιόνη) Σαββίδου-Θεοδούλου(2) είναι πρώτη εξαδέλφη μου, όπως και η Ανδρονίκη Παρέσογλου, Καθηγήτρια στο 1ο Γυμνάσιο Αχαρνών είναι επίσης εξαδέλφη και βαφτιστήρα μου.

Εμμανουήλ Μπενάκης

Ο μεγάλος αδελφός του πατέρα μου λεγόταν Σάββας, εξ ού το επώνυμο Σαββίδης. Ο πατέρας μου είχε άλλα οκτώ αδέλφια. Το κανονικό επώνυμο του προπάππου μου ήταν Κεχαγιόγλου < Κεχαγιάς (τιτλούχος της σουλτανικής αυλής ή υψηλόβαθμος αξιωματούχος) γιατί είχε βαμβακοφυτείες στην Αίγυπτο και συνεργαζόταν με τον Εμμανουήλ Μπενάκη.

Απέκτησε δύο θυγατέρες και τον παππού μου. Όταν πέθανε, άφησε περιουσία 1000 χρυσών λιρών για κάθε παιδί του.
 Ο παππούς μου ο Μανώλης πήγε στην Αλάγια, σε μια θεία του, σε ηλικία 19 ετών, το 1897. Τον πάντρεψαν με τη γιαγιά μου Αντωνίνα Καρακουλάκογλου, με την οποία αποκτήθηκαν εννέα παιδιά. 

Πιστοποιητικό Βαπτίσεως του Πέτρου Σάββα,

από το προσωπικό Αρχείο της Αντωνίας Σαββίδου-Μακρίδου

Λόγω του πλούτου του, τον πλησίασαν διάφοροι επιτήδειοι και σταδιακά η περιουσία του εξανεμίστηκε. Μιλούσε Γαλλικά, Αγγλικά, Αραβικά, Τουρκικά και φυσικά Ελληνικά.
 Η Αλάγια (Alanya) είχε ταρσανά (ναυπηγείο). Εκεί υπάρχει και κάστρο. Λόγω της γνώσης Αγγλικών και Γαλλικών ξεναγούσε τους εκεί τουρίστες. Στην Αλάγια υπήρχαν δασκάλες από τη Σάμο και τη Χίο. Οι Τούρκοι δυσανασχέτησαν και τελικά, οι ντόπιοι Έλληνες τον διόρισαν ως δάσκαλο σε «κρυφό σχολείο» (κατ' οίκον). Οι Τούρκοι τον αποκαλούσαν «Μανώλ-Χότζα» (Δάσκαλο Μανώλη). Έτσι εξασφάλιζε "«τά πρός τό ζῆν».
 Της μητέρας μου ο προπάππος λεγόταν Δημήτριος Λουκίδης, τον οποίο γνώρισα σε ηλικία περίπου 2,5 ετών. Ήταν κάτοχος μεγάλων εκτάσεων γης και πολύτεκνος, ενώ η πρόγιαγια, η Μαριγώ, πραγματική αρχόντισσα, καταγόταν από την Αττάλεια. Ο προπάππος την ερωτεύτηκε και την πήρε στην Αλάγια. Είχε διοριστεί από τους Τούρκους ως τοποτηρητής για τη διαχείριση θεμάτων (π.χ. διαζυγίων, κληρονομιών κ.λπ.). Τη γιαγιά μου, την Αγγελική Λουκίδου, το δευτερότοκο παιδί τους, ερωτεύτηκε ο παππούς μου Νικόλαος Παρέσογλου, που ξενιτεύτηκε λόγω της αρχικής άρνησης των πενθερικών του. Τελικά επέστρεψε και παντρεύτηκε το 1905 την ηλικίας δεκαπέντε ετών γιαγιά μου. Το γαμήλιο γλέντι κράτησε τρεις ημέρες, αλλάζοντας καθημερινά νυφικό: λευκό, ροζ και γαλάζιο, αγορασμένα από τη Σμύρνη, το Παρίσι της Ανατολής*

*Φωτογραφία των Νικολάου και Αγγελικής Παρέσογλου (από το αρχείο της Ανδρονίκης Παρέσογλου) υπάρχει στο: Ιωάννης Χρ. Ιακωβίδης, Μνήμες Κωνσταντινούπολης, Αιγύπτου, Μικράς Ασίας και Πόντου. Η εγκατάσταση στην Ελλάδα, εκδόσεις Τσουκάτου, 2010, σελ. 188.

  Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (1914-1918) κατάφερε να μην καταταγεί στον οθωμανικό στρατό εξαιτίας των γνωριμιών του με Τούρκους. Μετά την Καταστροφή του 1922, ο παππούς και η οικογένειά του εγκαταστάθηκαν στον Πύργο Ηλείας και εκεί διέμειναν για αρκετά χρόνια, μέχρι τη μετάβασή τους στην Αθήνα. Γνώριζε άριστα τη βυζαντινή μουσική και προσέφερε τις υπηρεσίες του ως ψάλτης.
 Ο πατέρας του πατέρα μου, ο Μανώλης Κεχαγιόγλου, κατέληξε οικογενειακώς στην Κύπρο το 1922 και οι Άγγλοι τους έβαλαν σε καραντίνα. Ο πατέρας της εξαδέλφης μου, της Μόνας Σαββίδου, ο Αλέξανδρος, φιλομαθέστατος, ήθελε μετά το 1922 να υπηρετήσει στον ελληνικό στρατό από αγάπη για την Ελλάδα. Έτσι, η μισή οικογένεια παρέμεινε στη Μεγαλόνησο και η υπόλοιπη μετέβη στην Αθήνα. Ο παππούς μου αυτός πέθανε σε ηλικία 57 ετών, έχοντας ζήσει στην Κύπρο και στην Αθήνα, συνολικά επτά έτη. Η γιαγιά μου η Αντωνίνα έφυγε σε ηλικία 52 χρόνων.
 Ο πατέρας μου μετέτρεψε το επώνυμό του σε Σαββίδης και είχε στρατιωτικό οίκο ραπτικής στην οδό Ακαδημίας. Πανέξυπνος και φιλοσοφημένος , παντρεύτηκε από έρωτα. Η μητέρα μου καταγόταν από την Αλάγια. Εγώ γεννήθηκα στη Νέα Ιωνία. Τελείωσα το οκτατάξιο Γυμνάσιό της και εν συνεχεία τη Γαλλική Ακαδημία.
Έλαβα το Lower στα Αγγλικά και εργάστηκα στον εκδοτικό οίκο «Ατλαντίς» του Πεχλιβανίδη ως λογίστρια. Εξέδιδε τα περίφημα «Κλασσικά Εικονογραφημένα», και για πρώτη φορά στην Ελλάδα τουριστικούς οδηγούς. Η οικογένεια Πεχλιβανίδη καταγόταν από την Αττάλεια και είχαμε κάποια συγγένεια.
 Ο σύζυγός μου, ο Ευτύχιος Μακρίδης (Ουζούνης= Μακρίδης), γεννήθηκε στη Νέα Ιωνία. Ο πενθερός μου ήταν από την Αρετσού και η πενθερά μου από την Τούζλα, προάστια της Κωνσταντινούπολης. Υπήρξε Αξιωματικός της Πολεμικής Αεροπορίας και συγκεκριμένα Ιπτάμενος Μηχανικός, με επταετή μετεκπαίδευση στον αυτόματο πιλότο στις Η.Π.Α. Συνέγραψε και σχετικό βιβλίο.
 Τελειώνοντας, θα ήθελα να σας αναφέρω ορισμένες σκέψεις μου για τη Μικρά Ασία. Κατ' αρχάς, αισθάνομαι Μικρασιάτισσα και είμαι περήφανη γι' αυτό το συναίσθημα. Το ίδιο νιώθουν και οι κόρες μου. Ωστόσο, δεν έτυχε να επισκεφθώ τη Μικρά Ασία, επειδή ο σύζυγός μου δεν το επιθυμούσε. Εμείς ως Μικρασιάτες –και στην Αλάγια και εδώ– λατρεύουμε τη μόρφωση και φροντίζουμε να την παρέχουμε στα παιδιά μας. Παραμείναμε και είμαστε πιστοί στην πατρίδα, τη θρησκεία, στα ήθη και έθιμά μας.
 Οι Μικρασιάτες, περισσότερο ή λιγότερο, υπέφεραν , όταν ήλθαν εδώ μετά την Καταστροφή του 1922, από τη συμπεριφορά ορισμένων αδαών και μη μορφωμένων γηγενών, που τους αποκαλούσαν «Τουρκόσπορους» ή τους ρωτούσαν αν ήταν βαπτισμένοι ή είχαν εικονίσματα και εκκλησίες στη Μικρά Ασία.


 Υποσημειώσεις
(1) Αλάγια (Alanya), 120 χιλιόμετρα ανατολικά από την Αττάλεια. Ανήκε στην Εξαρχία της Σίδης της Ιεράς Μητροπόλεως Πισιδίας. Κατά την απογραφή του 1893 ο πληθυσμός της ανερχόταν στις 37.914. Προ της Μικρασιατικής Καταστροφής, οι Έλληνες κάτοικοί της ήταν περί τις 2.500.Ο Δήμος Alanya έχει αδελφοποιηθεί με δέκα πόλεις της Κίνας και της Ευρώπης. Μεταξύ αυτών είναι και ο Δήμος Νέας Ιωνίας Αττικής, στον οποίο αναπτύσσει τη δραστηριότητά του ο «Σύνδεσμος Αλαγιωτών Ν. Ιωνίας Αττικής. Βλ. fdathanasiou.wordpress. com/.../στην-αλάγιααlanya. Ο Σύνδεσμος Αλαγιωτών Νέας Ιωνίας ιδρύθηκε το 1965, έχοντας ως πρώτο Πρόεδρο τον αείμνηστο Ιάκωβο Σακαλόγλου και νυν τον Κώστα Τσοπανάκη. Ο Σύλλογος από της συστάσεώς του αγωνίζεται « να συσπειρώσει όλους τους Αλαγιώτες, να διατηρήσει τις μνήμες και την επαφή με τις προγονικές εστίες, με την Αλάγια, αυτό το κόσμημα της Μεσογείου»( ΣΥΛΛΟΓΟΙ ΜΝΗΜΗΣ-users.schgr/mikrasia).

(2) Το 2009 ιδρύθηκε ο Σύνδεσμος Μικρασιατών Κύπρου με Πρόεδρο τη Μόνα Σαββίδου-Θεοδούλου και Γραμματέα το Δόκτωρα Χαράλαμπο Χοτζάκογλου, που στοχεύει «στο συντονισμό, διάσωση και συγκέντρωση κειμηλίων και μαρτυριών» για τους Μικρασιάτες της Κύπρου. Με αφορμή τα ενενήντα έτη από τη Μικρασιατική Καταστροφή, ο Σύνδεσμος Μικρασιατών Κύπρου και η Εταιρεία Κυπριακών Σπουδών διοργάνωσαν Συμπόσιο (13 Οκτωβρίου 2012) στο Μέγαρο της Παλαιάς Αρχιεπισκοπής με θέμα «Μικρασία- Κύπρος: Κοιτίδες Πολιτισμού» (Ιωάννης Χρ. Ιακωβίδης, ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΕΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ. Η «Οδύσσεια» της οικογένειας των Ιωάννη και Θάσου Σαπαρίλλα, sofigraf2009.blogspot.com-ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΙΣ). Στις 16 /12/2013 παρουσιάστηκε στο «Σπίτι της Κύπρου» στην Αθήνα ο εικονογραφημένος Κατάλογος: «90 χρόνια μνήμη Μικρασίας … Κειμήλια, έγγραφα και έργα τέχνης των προσφύγων από τη Μικρά Ασία στην Κύπρο», επιμέλεια : Δρ. Ι. Ηλιάδης και Δρ. Χ. Χοτζάκογλου, Λευκωσία, 2012.

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2014

Ο Σύνδεσμος εξέδωσε, επίσης, το Ημερολόγιο 2014: Μαρτυρίες προσφύγων του 1922 για τη Μικρά Ασία από την Κύπρο, επιμέλεια: Μόνα Σαββίδου-Θεοδούλου, Σαν Πρόλογος, σελ. 5-6:

«(…) Στην πρόσκληση προς τα μέλη μας να καταγράψουν τις αναμνήσεις τους από τους Μικρασιάτες γονείς και προγόνους τους ανταποκρίθηκαν είκοσι δύο άτομα (…)».

Μένιος Σ. Κουτσούκης, Εκτός ορίων και συνόρων, Ελεύθερα κείμενα για προβλήματα και θέματα μιας εποχής (1970-1990).

Μένιος Σ. Κουτσούκης, Εκτός ορίων
και συνόρων, Ελεύθερα κείμενα για προβλήματα και θέματα μιας εποχής (1970-1990)




Πρόλογος: Μιχάλης Σταφυλάς, Ιστορικές Εκδόσεις Στέφανος Βασιλόπουλος, 2000.

Γράφει: Δρ. Ιωάννης Χρ. Ιακωβίδης

               Επιστημονικός Συνεργάτης

Κέντρου Ανατολικών Σπουδών
Για τον Πολιτισμό
και την ΕπικοινωνίαΠαντείου Πανεπιστημίου
http://www.kans.gr/
Συνέβη σήμερα: http://www.kans.gr/category/%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%AD%CE%B2%CE%B7-%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%B1/ 


    
Πρόκειται για ένα από τα πολλά έργα του Ομοτίμου Καθηγητή Συγκριτικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου Κλεομένη Σ. Κουτσούκη, του οποίου ο γράφων είχε την τύχη να είναι  φοιτητής. Για το περιεχόμενό του διαφωτιστικός είναι ο πρόλογος του Μιχάλη Σταφυλά, Διευθυντή του περιοδικού «Πνευματική Ζωή», ο οποίος επισημαίνει  ότι ο συγγραφέας  αναφέρεται σε θέματα ευρωπαϊκά ή παγκόσμια που σχετίζονται με την Ελλάδα:

«(…) Ευρωπαϊκή  Ένωση  και Εθνικισμοί, η εξωτερική μας  πολιτική ως προς τα Βαλκάνια και τη Μέση Ανατολή, Απόδημος Ελληνισμός και Φιλελληνισμός, Ελληνική Γλώσσα και Ελληνική Κοινωνία και πολλά άλλα ακόμα που συνεχίζουν να προβληματίζουν λαούς και έθνη. Χρονικά, αυτά τα θέματα εντοπίζονται στην εικοσαετία 1970 με 1990 και φυσικό είναι να έχουν αλλάξει κάποια δεδομένα. Αυτή ακριβώς η ορατή ή αδιόρατη αλλαγή στις διεθνείς σχέσεις και στις ελληνικές εξελίξεις είναι μία πρόκληση για τον κ. Κουτσούκη, που πιστεύει πως τα «πάντα ῥεῖ».(…).

      Σαν ελεύθερος στοχαστής δεν απορρίπτει και την άλλη άποψη– φτάνει να είναι τεκμηριωμένη. Κι όχι μόνο αυτό. Προτρέπει κι όλας τον επόμενο συνεχιστή των δικών του απόψεων και προβληματισμών, παραθέτοντάς του  εμπεριστατωμένη βιβλιογραφική τεκμηρίωση και αρκετά ερεθίσματα για έρευνες (…). Κι όπως φαίνεται, αυτά τα κείμενα δεν τα έγραψε  απλώς για να γράψει, αλλά γιατί  ένοιωθε την ανάγκη έκφρασης  κάποιων θεμάτων, που τον πίεζαν ως άνθρωπο και ως Έλληνα, μέσα σε μία δεδομένη στιγμή. Έτσι, για παράδειγμα θα αναφέρω το θέμα του Φιλελληνισμού. Δεν ασχολείται τυχαία  με τον πρόδρομο του αμερικάνικου φιλελληνισμού, τον Θωμά Τζέφερσον. Στο βάθος θέλει να μας δώσει την ευκαιρία να συγκρίνουμε τον άδολο φιλελληνισμό εκείνου, που είχε προεκτάσεις και στην ίδια την αμερικάνικη ζωή, με τον φιλελληνισμό πολλών  άλλων επώνυμων, ζώντων και νεκρών, που ο φιλελληνισμός τους μπορεί να μπει σε εισαγωγικά. Κι αυτό φαίνεται κι από το κείμενό του: «Η δοκιμασία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής»,  που είχε δημοσιευτεί στον  αμερικανικό τύπο. Σ΄ αυτό λέει τα πράγματα με το όνομά τους και με αυταπόδεικτα στοιχεία. Οι απόψεις του, όμως,  αυτές επόμενο ήταν να ενοχλήσουν τα ποικίλα ελληνοαμερικανικά κατεστημένα. Γι' αυτό και κατηγορήθηκε για «αντιαμερικανισμό»– συνηθισμένη κατηγορία εναντίον όλων όσων τολμούν να πούνε την αλήθεια. (…).
     Έτσι, το βιβλίο αυτό  αναμφίβολα είναι μια σημαντική  προσφορά κι ένας δρομοδείχτης  για το πώς πρέπει να βλέπουμε ή να κρίνουμε κάθε φορά τα γεγονότα, που επηρεάζουν την πορεία του λαού μας ή και άλλων λαών  προς το μέλλον, με βάση τα διδάγματα του παρελθόντος.»

Δεν λείπουν  ακόμη οι αναφορές  στη Μικρασιατική Καταστροφή  (1922) .

Σχετικά με την ιδιαίτερη πατρίδα του γράφοντος, την Κύπρο,  ο ίδιος του αποκάλυψε ότι λάμβανε μέρος στις διαδηλώσεις  υπέρ της Μεγαλονήσου κατά τη δεκαετία του 1950. Στηρίζει, όπως αναφέρθηκε, την εθνική υπόθεση της Κύπρου.

Χαρακτηριστικά είναι τα παρατιθέμενα κείμενα υπό τον τίτλο: «Η δοκιμασία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής», σελ. 65-70 και μία επιστολή Ελληνοαμερικανού.
Διαγράφονται οι βασικές Θέσεις της Ελληνικής Εξωτερικής πολιτικής μεταπολεμικώς. Τονίζεται η επίδραση που είχε ο από Βορρά κίνδυνος και ο Ψυχρός Πόλεμος διά την δυσκαμψία της εξωτερικής μας πολιτικής. Η τήξις των πάγων του Ψυχρού Πολέμου και η κρίσις του 1974 αν και δεν άλλαξαν τις βασικές θέσεις, ωδήγησαν σε μεγαλύτερη ευελιξία και ανεξαρτησία των χειρισμών της. Με τη διεύρυνση των υποστηρικτών και φίλων διεθνώς πληθύνονται οι οικονομικές σχέσεις, που είναι ζωτικές για ένα σύγχρονο κράτος. Με την εισδοχή εις την Κοινή Αγορά και το άνοιγμα της προς τα Αραβικά και Ανατολικά κράτη τονίζεται ότι η Ελλάς όχι μόνον θα ενισχύση την Οικονομία και γενικά τις θέσεις της διεθνώς αλλά και προωθεί τον εκπολιτιστικό της ρόλο, που στο παρελθόν απετέλεσε την δόξαν της.

Οι μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο πολιτικές εξελίξεις στον διεθνή χώρο είχαν σαν αποτέλεσμα την εγκαθίδρυση της Αμερικανικής επιρροής στην Ελλάδα, εξ αιτίας της οποίας, Ελλάς και Τουρκία επέπρωτο να συνεργαστούν κάτω απ' την Ατλαντική Συμμαχία. Βεβαίως δεν είναι αφύσικο δύο εχθρικές εις το παρελθόν χώρες να γίνωνται φίλες μίαν ημέραν. Στην περίπτωση όμως Ελλάδος-Τουρκίας επρόκειτο, εν πολλοίς, για μία εκ των άνω επιβληθείσα «φιλία». Τούτο θα εξυπηρετούσε «ανώτερα στρατηγικά συμφέροντα κοινής αμύνης».
Αυτή η φρασεολογία επαναλαμβάνεται για εικοσιπέντε τώρα χρόνια. Δυστυχώς και για τις δύο χώρες, τα βόρεια σύνορά τους εθεωρούντο ευαίσθητα και ζωτικά, επειδή γειτνίαζαν με τέσσερες κομμουνιστικές χώρες. Σύμφωνα με την προπαγάνδα του «Ψυχρού Πολέμου» αυτές οι χώρες πάντοτε καραδοκούσαν για μία «εισβολή». Για την Ελλάδα υπήρχε το προηγούμενο του εμφυλίου πολέμου, που ενίσχυε ψυχολογικά τέτοιους φόβους. Έτσι η ένταξη της Ελλάδος στο NATO έδειχνε, ότι υπήρξε βασικά μια ορθολογική πράξη της τότε πολιτικής ηγεσίας. Με το πέρασμα, όμως,  του χρόνου απεδείχθη, ότι η πολιτική αυτή της ιδεολογικής και στρατιωτικής προσκολλήσεως στην Ατλαντική Συμμαχία υπήρξε ανεπιφύλακτη και χωρίς ευελιξία. Εκ των πραγμάτων κατήντησε λιγώτερο ορθολογική για τα εθνικά συμφέροντα απ' ό,τι ενομίσθη αρχικώς. Διότι η Ελλάς δεν αντιμετώπιζε αληθινά ή όχι μόνον τον από βορρά κομμουνιστικό κίνδυνο, αλλά είχε και εθνικές διεκδικήσεις ανεκπλήρωτες, ισοδύναμες, όμως, με την εθνική της υπόσταση. Μία συμμαχία, υποτίθεται, θα διευκόλυνε, έως ένα βαθμό, την εκπλήρωση εθνικών δικαίων. Αλλά το γεγονός, ότι τέτοιες διεκδικήσεις εστρέφοντο εναντίον μιας ή περισσοτέρων συμμάχων χωρών έδιδε και την έκταση του εφικτού της πραγματοποιήσεως τέτοιων πόθων. Η εικοσαετία 1950-1970 υπήρξε, ίσως, η τραγικώτερη εμπειρία της Ελλάδος εις τον τομέα της εξωτερικής της πολιτικής. Δεκαετίες αγώνων για την Κύπρο κατήντησαν κατά τις υπαγορεύσεις των «Συμμάχων» να δώσουν στη ζωή μία, στην ουσία, διχοτομημένη Κύπρο. Απεδείχθη ότι τα εθνικά συμφέροντα και οι εθνικοί πόθοι έπρεπε να σμιλεύωνται πρωτίστως από τα «υπέρτατα» συμφέροντα της Συμμαχίας. Έγινε ολοφάνερο, πως Ελλάς και Τουρκία για την Αμερικανική πολιτική δεν ήταν παρά «δύο καρπούζια κάτω από την ίδια μασχάλη». Κάποτε το ένα θα έπεφτε να σπάση, πράγμα που συνέβη με την Ελλάδα στις τελευταίες τραγικές εξελίξεις του Κυπριακού. Είναι μεγάλη η απογοήτευση και η εθνική αγανάκτηση. Δυστυχώς, ήταν ο μόνος τρόπος για να αντιληφθούν οι Έλληνες, κυρίως οι πολιτικοί, πόσο ωμή είναι η πολιτική οιασδήποτε Μεγάλης Δύναμης και πόσο ρομαντικές και ουτοπικές δείχνουν στα μάτια της οι διεκδικήσεις εθνικών δικαίων και συμφερόντων μικρών φίλων ή συμμάχων χωρών.
Η σημερινή περίπτωση μπορεί να παραλληλισθή με την απογοήτευση, που δοκιμάσαμε, όταν οι Σύμμαχοι μάς εγκατέλειψαν το 1922, με αποτέλεσμα να ακολουθήση η Μικρασιατική τραγωδία. Συμβαίνει μάλιστα και στις δύο περιπτώσεις να έχουμε Μεταπολίτευση στην Ελλάδα. Πολλά ερωτήματα, ασφαλώς, ανακύπτουν μετά το τελευταίο ράπισμα, που μας εδόθη απ' την αμερικανική πολιτική της συμφεροντολογίας. Πώς συνέβη π.χ. και η Αμερική μας εγκατέλειψε; Διότι στην ουσία περί εγκαταλείψεως πρόκειται. Πώς έγινε τούτο, αφού έδειχνε τόσο «ζωτικό» ενδιαφέρον ακόμα και για τις εσωτερικές μας πολιτικές εξελίξεις. Τί μεσολάβησε τέλος πάντων για να γίνη αυτή η αλλαγή; Βεβαίως, δεν μπορεί να κάνη  κανείς εύκολα υποθέσεις γύρω από την εξωτερική πολιτική, που διεξάγεται τόσο μυστικά, αν όχι συνωμοτικά, και μάλιστα μιας μεγάλης χώρας, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Παρά ταύτα, θα επιχειρήσομε να κάνουμε πιο κάτω μερικές υποθέσεις, που αν δεν εξηγούν τουλάχιστον δείχνουν το αλληλένδετο των εσωτερικών και εξωτερικών πολιτικών εξελίξεων μιας μικρής χώρας, όπως, της Ελλάδος.
Η Ελλάς υπήρξεν ανέκαθεν προπύργιο του πολιτισμού. Από τον καιρό των Περσικών πολέμων μέχρι και τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο πάνω στον βράχο της ελληνικής άμυνας έσπαγαν τα κύματα των βαρβαρικών επιδρομών. Μεταπολεμικά γίνεται πεδίο συγκρούσεων Ανατολής και Δύσεως. Από τότε όμως, που άρχισαν να λιώνουν οι πάγοι του Ψυχρού Πολέμου κι άρχισε να γεφυρώνεται το χάσμα των δύο υπερδυνάμεων, η Ελλάς γίνεται σιγά-σιγά το πεδίον ανταγωνισμού μεταξύ Αμερικής και Ευρώπης αυτή τη φορά. Η μάνα Ευρώπη διεκδικεί και θέλει την Ελλάδα μέσα στη δική της οικογένεια. Ίσως για αρκετό καιρό ακόμα να παίζεται η τύχη της, ώσπου η Ελλάς να καταλάβη πού ανήκει και ποιος είναι ο δρόμος της. Έως τώρα η εθνική ηγεσία, έδειχνε ότι θέλει την Ευρώπη, αλλά ερωτοτροπούσε με την μητρυιά (Αμερική). Παράλληλα η Ελλάς είναι χώρα, που βρίσκεται στην περίμετρο των χωρών της Μεσογείου. Μέσα στην πολιτική τους αστάθεια οι χώρες αυτές υφίστανται έντονα την οικονομική, κατ' αρχάς αμερικανική επιρροή. Αν ρίξη κανείς μια ματιά στις Στατιστικές θα δη ότι στην Ελλάδα οι αμερικανικές, μητρικές ή θυγατρικές εταιρίες έχουν πολλαπλασιασθεί από το 1967. Ο όγκος των συναλλαγών Ελλάδος-Αμερικής έφθασε σε δυσθεώρητα ύψη. Γενικώτερα οι επενδύσεις κεφαλαίου υπό Αμερικανική ή Ελληνοαμερικανική μορφή συνεχίζουν να αυξάνωνται. Η αγωνία της Αμερικής, που ενώ ίσως αποσυρθή από την Ευρώπη στρατιωτικώς, δεν θέλει όμως να δοκιμασθή οικονομικώς, φαίνεται έντονα στον δραματικό λόγο, που εξεφώνησε ο κ. Κίσσινγκερ στο Λονδίνο, τον περασμένο Δεκέμβριο. Μία ευνοϊκή έκβαση της Ευρωπαϊκής Διασκέψεως Ασφαλείας ίσως έπαιζε σε τούτο αποφασιστικό ρόλο. Είναι όμως φανερό, πως, όσο το τεχνολογικό χάσμα μεταξύ Αμερικής και Ευρώπης μικραίνει, τόσο ο οικονομικός ανταγωνισμός γίνεται τραχύτερος. Αυτό τείνει να συμπαρασύρη τις υπό την μια ή την άλλη επιρροή αναπτυσσόμενες χώρες. Τέτοιες χώρες, όπως η Ελλάς π.χ. κρατήθηκαν μακρυά απ' την «Κοινή Ευρωπαϊκή Αγορά».
Οι οικονομικές θεωρίες είναι αρκετά πειστικές στην διαπίστωση του ρόλου, που παίζουν οι ξένες επενδύσεις στις υπό ανάπτυξη χώρες. Είναι ρόλος θετικός, αλλά και αρνητικός, όπως π.χ. στις χώρες της Λατινικής Αμερικής, με τις οποίες η Ελλάς φαίνεται να έχη τόσες ομοιότητες. Γενικά, δεν μπορεί να αμφισβητήση κανείς την παρουσία του ξένου παράγοντος όχι μόνο στις οικονομικές, αλλά και σε αποφασιστικές πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα από τον Αγώνα της για Ανεξαρτησία μέχρι σήμερα. Μια ιστορία που επαναλαμβάνεται κατά εποχές με διαφορετικά πρόσωπα. Κάποτε οι Ρώσοι, οι Γερμανοί, οι Γάλλοι, οι Άγγλοι. Από τον Πόλεμο κι' ύστερα οι Αμερικανοί. Η ηγεσία στην Ελλάδα,  ενώ απεδέχθη βασικά τον ξένον παράγοντα για ποικίλους λόγους, εδιχάσθη μόνον, ως προς το ποια μορφή θα έπρεπε να έχη η παρουσία του. Ο πρόσφατος σχηματισμός μιας ευρωπαϊκά και όχι αμερικανικά προσανατολισμένης κυβερνήσεως, όπως έδειχναν να είναι οι κυβερνήσεις της επταετίας, ίσως έδωσε το σήμα κινδύνου στους Αμερικανούς. Τόσο ο Πρωθυπουργός Καραμανλής, όσο και η πλειοψηφία των υπουργών της κυβερνήσεως του, έχουν εκφράσει όχι μόνον την απογοήτευση τους για την Αμερικανική εμπλοκή στα πολιτικά της Ελλάδος, αλλά και επείγονται να επισπεύσουν τις διαδικασίες για την πλήρη ένταξή της μέσα στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Έτσι η πρόσφατη μεταπολίτευση στην Ελλάδα προφανώς δεν είναι μόνον μεταφορά εξουσίας από τους στρατιωτικούς στους πολιτικούς, αλλά μοιάζει να είναι συγχρόνως και αλλαγή φρουράς από τα χέρια της Αμερικής στα χέρια της Ευρώπης. Τούτο σημαίνει, πως δεν πρόκειται μόνον για αμερικανική εγκατάλειψη της Ελλάδος, όπως εφάνη τις τελευταίες μέρες, αλλά είναι εξ ίσου και ελληνική εγκατάλειψη της Αμερικής. Η επιστροφή της Ελλάδος στην ευρωπαϊκή οικογένεια ξεσκέπασε τα φίδια της αμερικανικής πολιτικής, που έζωναν τον κορμό της Ελλάδος τόσα χρόνια.
Η δραματική αποκάλυψη του προσωπείου της αμερικανικής πολιτικής θέτει αναμφισβήτητα σκληρά διλήμματα για την μελλοντική πορεία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Δυστυχώς είκοσι τόσα χρόνια εγκλεισμού στο στρατόπεδο της «ιδεολογίας» έληξαν με εθνική συμφορά εσωτερικά και εξωτερικά. Η πραγματοποίηση εθνικών ονείρων χρειάζεται λιγώτερη ιδεολογία και απεναντίας περισσότερο ρεαλισμό, ευελιξία, ανεξαρτησία. Τα προβλήματα, που άρχισε να δημιουργεί η τουρκική αδιαλλαξία όχι μόνο στην Κύπρο αλλά και προ παντός στο Αιγαίο, όπου θα γίνη η μεγάλη σύγκρουση, μας απομακρύνουν από την αμερικανική πολιτική των «δύο καρπουζιών». Μας φέρνουν πιο κοντά εκεί όπου ανήκομε, στην Ευρώπη, νοούμενη σε όλες της τις διαστάσεις. Είναι ό, τι επιτάσσουν τα εθνικά μας συμφέροντα. «Καιροί οὐ μενετοί».
                                        * * *
Επιστολή του συγγραφέα προς τον Διευθυντή και εκδότη της εφημερίδας της Ν. Υόρκης «Εθνικός Κήρυξ» που δημοσίευσε το άρθρο με κριτικά σχόλια:
Αξιότιμε Κύριε Διευθυντά,
Ευχαριστώ θερμά για την φιλοξενία, που παράσχετε  σε τρεις συνέχειες στο άρθρο μου: «Η δοκιμασία της Ελληνικής Εξωτερικής Πολιτικής». Επειδή, όμως ασκήσατε κριτική του άρθρου θα μου επιτρέψετε δεόντως να δευτερολογήσω. Συγκεκριμένως, θα ήθελα να κάμω ωρισμένες παρατηρήσεις πάνω στα εισαγωγικά σας σχόλια, με τα οποία συνωδεύσατε το άρθρο μου. Και τούτο, διότι εσφαλμένως ηρμήνευσαν το πνεύμα του άρθρου και συνεπώς δυσμενώς προδιέθεσαν το αναγνωστικό σας κοινό.
1. Εις το άρθρο γίνεται λόγος περί του αμοραλισμού της Αμερικανικής Εξωτερικής Πολιτικής, εν αντιθέσει προς τον ιδεολογικόν συναισθηματισμόν της Ελληνικής Εξωτερικής Πολιτικής κατά την τελευταίαν τριακονταετία. Η αποχώρησις της Ελλάδος από το Ν.Α.Τ.Ο., γενομένη μάλιστα από ένα αποδεδειγμένως σώφρονα, φιλοαμερικανό πολιτικό, τον Κ. Καραμανλή, είναι ένδειξις, ότι η Ελλάς άρχισε να συνειδητοποιεί ότι ό,τι είναι συμφέρον της Ελλάδος δεν είναι συμφέρον και της Αμερικής και ότι, ό,τι είναι συμφέρον της Αμερικής δεν είναι κατ' ανάγκην συμφέρον και της Ελλάδος! Αυτή η διαπίστωσις ακριβώς υπαγορεύει διαφοροποίησιν αν όχι απο-αμερικανοποίηση της Ελληνικής Εξωτερικής Πολιτικής, έως τον βαθμό,  τουλάχιστον,  που εξυπηρετούνται τα εθνικά μας συμφέροντα.
2. Αντικείμενο του άρθρου δεν υπήρξε η Αμερική στο σύνολο της και πολύ περισσότερο η προσφορά του Αμερικανικού λαού στον κόσμο και στον πολιτισμό. Με το να κριτικάρουμε την εξωτερική πολιτική της Αμερικής, η οποία πολλές φορές δεν επιδοκιμάζεται ούτε από τον ίδιο τον αμερικανικό λαό, (παράδειγμα το Βιετνάμ), δεν σημαίνει, ότι δεν θαυμάζομε τα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματά της ή ότι δεν αγαπάμε τον αμερικανικό λαό, η πεμπτουσία και η ομορφιά του οποίου εκφράζονται μέσα στις πολιτιστικές του αξίες και τα φιλάνθρωπα αισθήματα των οποίων όλοι είμεθα κοινωνοί. Δεν θέσαμε θέμα αρνήσεως της Αμερικής.
3. Συνεπώς αναρμόστως ερμηνεύσατε το πνεύμα του άρθρου ως «αντιαμερικανισμόν» και δη «στείρον». Το να αποκαλούμε «στείρο αντιαμερικανισμό» έναν κριτικό, το πρώτο ίσως, κοίταγμα στις σχέσεις μας με μια μεγάλη δύναμη, μοιάζει να είναι πιο πολύ «στείρος συναισθηματισμός» ή «δογματισμός», που στην προκειμένη περίπτωση προέρχεται από την προσκόλλησή μας στην άνευ επιφυλάξεων ελληνοαμερικανική φιλία, παρά την ορθολογική επιδίωξη αμιγών ελληνικών συμφερόντων. Η ικανοποίησις συμφερόντων απαιτεί φιλίες και συμμαχίες. Αλλ' όταν η φιλία ή η συμμαχία γίνεται εμπόδιο στα συμφέροντα αρχίζει να καταρρέει. Προφανώς το δεύτερο, συμβαίνει με την Αμερική. Στη σκέψη αυτή βέβαια αρχίζει να δοκιμάζεται η εθνική συνείδησις τόσο των Ελλήνων της Αμερικής όσο και των Αμερικανών ελληνικής καταγωγής. Ευχόμεθα ένα τέτοιο καίριο δίλημμα να αποφευχθή ή τουλάχιστον να περάση ανώδυνα.
4. Τέλος, εσφαλμένως, νομίζω, γενικεύετε λέγοντας ότι αποδίδομε όλα τα κακά στην Αμερική. Στην ουσία τα κακά, για τα οποία μιλάμε είναι μόνον δύο. Δηλαδή, η επταετής δικτατορία στην Ελλάδα και η τραγωδία της Κύπρου. Λίγοι αμφιβάλλουν, ότι η Αμερική θα μπορούσε να προλάβη την έναρξη ή τουλάχιστον την επέκταση της τραγωδίας στην Κύπρο. Όσον αφορά το πρώτο, που είναι αλληλένδετο με το δεύτερο, δεν γνωρίζω αν οι στήλες σας είναι διατεθειμένες να δεχθούν μια τέτοια συζήτηση, που θα έφερε εις φως πολλά διαφωτιστικά πράγματα. Σαν έναρξη μιας τέτοιας συζητήσεως θα μπορούσατε να δημοσιεύσετε το άρθρο, που σας έστειλα προ εξαμήνου περίπου, εις το οποίο ανέλυα τα αίτια της γενικότερης κρίσεως την οποία διέρχεται σήμερα η ελληνική κοινωνία. Προβλέψαμε εκεί, ότι  η επίταση της κρίσεως που έφθασε στο κατακόρυφο με την τραγωδία της Κύπρου, θα έφερνε στο προσκήνιο έναν χαρισματικό ηγέτη. Τούτο και συνέβη με την εμφάνιση του Κων. Καραμανλή. Η περίπτωσις Καραμανλή μπορεί να θεωρηθή σαν καθαρά «χαρισματική». Η επί έτη αυτοαπομόνωσίς του εις το Παρίσι, η επάνοδος του και το μήνυμα του μέσα στο απόγειο της εθνικής μας κρίσεως έχουν θέσει σε εφαρμογή κατά ένα τρόπο την διαδικασία του «χαρισματικού κύκλου». Το μέλλον θα δείξη αν και κατά πόσον ο κύκλος αυτός θα ολοκληρωθή με τις υπόλοιπες φάσεις του για να καταξιώση  τον Κωνσταντίνο Καραμανλή σαν χαρισματικό ηγέτη.
Για την αμερικανική εμπλοκή στα πολιτικά της Ελλάδος ίσως να μη διαθέταμε αποδείξεις. Οι δράστες αφήνουν μόνον ίχνη. Προ ημερών διαβάσαμε ότι μέρος των αρχείων της ελληνικής ΚΥΠ κάηκαν. Η αμερικανική εμπλοκή εθεωρείτο «μύθος» πριν από τα «Νοεμβριανά». Μετά την άνοδο του Δημητρίου Ιωαννίδη, έγινε «κοινή αναγνώριση» δικτατορικών και αντιδικτατορικών κύκλων. Όταν οι κύκλοι αυτοί, που τόσα χάσματα τους χωρίζουν ενώνονται σε μια τέτοια κοινή διαπίστωση, θα ήταν αδιανόητο να αρνηθούμε μια δόση αλήθειας. Αφήνομε τις πρόσφατες δημοσιεύσεις στους «Νιου Γιορκ Τάιμς», που δεν είναι άλλο παρά επιβεβαίωση των όσων συνωμοτικά ετεκταίνοντο κατά την επταετία.
Οσαδήποτε πάθη κι αν συμβαίνει να τον χωρίζουν, ο ελληνικός λαός διαθέτει μια ευαισθησία και μιαν ευστροφία, που δεν μπορεί κανείς εύκολο να τ' αγνοήση. Λίγοι λαοί έχουν την πολιτική συνείδηση και το ευέλικτο αισθητήριο του Έλληνα. Γιατί είναι αυτός, που έδωσε μορφή στην διαλεκτική της πολιτικής και συνεχίζει να την έχει ριζωμένη μέσα του βαθειά. Μερικοί έσφαλαν να τον αποκαλέσουν «πολιτικά ανώριμο», «απαθή», κ.λπ. Δεν επιμένω περισσότερο επί του θέματος τώρα γιατί ίσως κάνω κατάχρηση των στηλών σας. Προσθέτω μόνον, εν κατακλείδι, ότι επί του παρόντος τόσον η εσωτερική, όσο και προ παντός, η εξωτερική κρίση φαίνονται να σφυρηλατούν στην πραγματικότητα μία λιγώτερο ιδεολογική και περισσότερο ενωμένη ελληνική κοινωνία, κατά τον ίδιο τρόπο, που οι περσικές επιδρομές ένωσαν για πρώτη φορά τις αρχαίες ελληνικές πόλεις στις μεγαλειώδεις εκείνες νίκες κατά του κοινού εχθρού. Ευτυχώς ότι «οὐδέν κακόν ἀμιγές καλοῦ».
  Υποστήριξη στις ανωτέρω διατυπωθείσες θέσεις παρέσχε Ελληνοαμερικανός  σε επιστολή του στον «Εθνικό Κήρυκα», ως εξής:  Ποίος ο ρόλος της Αμερικής;
 Κύριε  Διευθυντά,
Με αγανάκτηση διάβασα  πως δεν συμφωνείτε με τα όσα γράφει στο άρθρο του ο κ. Κουτσούκης εναντίον της Αμερικής, που δημοσιεύσατε την 1η Σεπτεμβρίου (1974). Και, σχετικά με το Κυπριακό,  κατά τη γνώμη σας, τί ρόλο έπαιξε η Αμερική; Αν δεν φταίη, τότε γιατί προσπαθούμε κι εσείς και εμείς με επιστολές και τηλεγραφήματα προς την αμερικανικήν κυβέρνησιν να την πείσουμε να αλλάξη πολιτική, να την συγκινήσουμε, έστω και λίγο, για τα όσα τραβούν οι Έλληνες της Κύπρου; Αλλά ματαίως. Η Αμερική έδειξε καθαρά πως υποστηρίζει την τουρκική μειονότητα της Κύπρου, ενώ η πλειοψηφία του νησιού, που έπρεπε να έχη τον λόγον πρώτη, δεν υπολογίζεται καθόλου, τουλάχιστον από την Αμερικήν.
Μεθ΄ υπολήψεως
Ανδρέας Χαραλάμπους
ASTORIA, N.Y.